120 ngày sau Lệnh số 280: Thực phẩm bổ sung xuyên biên giới bước vào kỷ nguyên ba chứng từ

Lệnh số 280 thay đổi điều gì?

Quy định về quản lý đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm ở nước ngoài xuất khẩu thực phẩm vào Trung Quốc của Hải quan Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (Lệnh số 280 của Tổng cục Hải quan) được công bố ngày 14 tháng 10 năm 2025, chính thức có hiệu lực ngày 1 tháng 6 năm 2026 và bãi bỏ Lệnh số 248.

Thay đổi cốt lõi là chuyển từ “danh mục cố định kết hợp kiểm tra nghiêm ngặt trước khi nhập khẩu” theo Lệnh số 248 sang “phân cấp rủi ro linh hoạt, quản lý theo nhóm và quản lý toàn chuỗi”. Hệ thống đăng ký có ba thay đổi: các nhóm hàng rủi ro cao được đưa vào danh mục động và phải được cơ quan có thẩm quyền tại nước sở tại kiểm tra, đề xuất; các nhóm hàng rủi ro thấp hoặc doanh nghiệp thuộc các quốc gia có thỏa thuận công nhận lẫn nhau có thể được tạo thuận lợi thông qua đăng ký trong danh sách theo quy trình đơn giản hóa; thời hạn đăng ký vẫn là 5 năm nhưng bổ sung cơ chế gia hạn tự động. Các nhóm hàng rủi ro cao nằm trong danh sách không được gia hạn tự động phải được thẩm tra lại trước 3 đến 12 tháng.

Trọng tâm quản lý đồng thời chuyển sang giai đoạn sau. Doanh nghiệp có thay đổi lớn về thông tin phải nộp lại hồ sơ đăng ký; hải quan có thể tiến hành rà soát bất cứ lúc nào bằng hình thức kiểm tra hồ sơ, video hoặc kiểm tra tại chỗ. Nếu phát hiện không tuân thủ, hoạt động nhập khẩu sẽ bị tạm dừng ngay; nếu cơ quan có thẩm quyền ở nước ngoài không còn thực hiện hiệu quả chức năng giám sát, hải quan có thể trực tiếp tạm dừng nhập khẩu thực phẩm liên quan từ quốc gia đó.

Thực phẩm bảo vệ sức khỏe nằm trong danh mục đi kèm

Ngày 18 tháng 3 năm 2026, Tổng cục Hải quan ban hành thông báo về danh mục đi kèm. Danh mục thực phẩm nhập khẩu phải đăng ký theo đề xuất chính thức gồm 17 nhóm, bao gồm thịt và sản phẩm từ thịt, vỏ xúc xích, tổ yến và sản phẩm từ tổ yến, sản phẩm từ ong, trứng và sản phẩm từ trứng, dầu mỡ thực phẩm, sản phẩm bột có nhân, ngũ cốc dùng làm thực phẩm, bột ngũ cốc và mạch nha, rau củ sấy khô, gia vị dạng bột, các loại hạt và hạt giống, trái cây sấy khô, thực phẩm dành cho chế độ ăn đặc biệt, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, sản phẩm sữa và thủy sản.

Danh sách thực phẩm không được gia hạn đăng ký tự động bao gồm thịt và sản phẩm từ thịt, tổ yến và sản phẩm từ tổ yến.

Yêu cầu khai báo cũng rất cụ thể: thực phẩm nhập khẩu được đưa vào Trung Quốc dưới hình thức hàng hóa để bán trên thị trường hoặc sử dụng làm nguyên liệu chế biến thực phẩm cho người phải điền chính xác mã số đăng ký tại Trung Quốc của doanh nghiệp sản xuất ở nước ngoài tương ứng với nước xuất xứ của thực phẩm nhập khẩu trong mục “Tư cách sản phẩm” trên tờ khai hải quan. Không có mã số thì không được nhập khẩu.

Vì sao xuyên biên giới “danh nghĩa không bị ảnh hưởng nhưng thực tế siết chặt toàn diện”?

Điều 30 của Lệnh số 280 quy định rõ thực phẩm nhập khẩu bán lẻ qua thương mại điện tử xuyên biên giới được xử lý theo các quy định liên quan về giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu bán lẻ qua thương mại điện tử xuyên biên giới. Điều đó có nghĩa là hàng xuyên biên giới không được quản lý như hàng hóa nhập khẩu thông thường mà như hàng hóa nhập cảnh phục vụ nhu cầu sử dụng cá nhân, chưa bị đưa vào hệ thống đăng ký nghiêm ngặt của thương mại thông thường. Vì vậy, ảnh hưởng trực tiếp đến các sản phẩm thực phẩm bổ sung nhập khẩu qua kênh xuyên biên giới thực sự có giới hạn.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là hoạt động xuyên biên giới có thể đứng ngoài phạm vi quản lý. Ba biện pháp đi kèm đã tạo ra các ràng buộc thực chất.

Thứ nhất là danh sách thành phần trọng điểm. Hiện danh sách này bao gồm khoảng 20 thành phần. Sản phẩm có chứa thành phần nằm trong danh sách, dù đi theo kênh thương mại thông thường hay kênh xuyên biên giới, đều phải cung cấp giấy chứng nhận xuất xứ và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Thứ hai là khai báo đầy đủ thành phần và kiểm tra tính nhất quán của chứng từ. Việc khai báo tá dược được đưa vào phạm vi bắt buộc, hình thành cơ chế kiểm soát khép kín toàn bộ thành phần từ nguyên liệu đến tá dược. Thông tin khai báo phải hoàn toàn nhất quán với chứng từ đăng ký hoặcnộp hồ sơ, bản mô tả công thức ở nước ngoài, báo cáo kiểm nghiệm của bên thứ ba, nhãn tiếng Trung và sản phẩm thực tế; nếu không, hàng có nguy cơ bị tái xuất.

Thứ ba là kiểm tra xuất xứ và tính xác thực. Các sàn thương mại điện tử được yêu cầu chuyển từ kiểm tra hình thức sang thẩm tra thực chất, xác minh tính xác thực của nơi sản xuất và tính tuân thủ của nội dung quảng bá. Video bán hàng tại cửa hàng ở nước ngoài, thể hiện toàn bộ quá trình từ đầu đến cuối, là sản phẩm của logic quản lý này.

Ba chứng từ và kiểm tra bắt buộc khi thông quan

Theo bộ ba yêu cầu trên, sản phẩm có chứa thành phần trọng điểm phải có đủ ba chứng từ: giấy chứng nhận xuất xứ, giấy chứng nhận được phép lưu hành tự do và căn cứ chính thức của nước xuất xứ cho việc sử dụng trong thực phẩm.

Trong chuỗi đưa hàng vào kho ngoại quan, điều này tạo ra cảm giác “qua cửa khẩu là phải kiểm tra”: việc rà soát hồ sơ chi tiết hơn và khả năng kiểm tra thủ công tăng lên. Khuyến nghị thực tế từ ngành là dự trù thời gian đệm trên một tháng, đồng thời trao đổi trước với đơn vị logistics về một câu hỏi then chốt: nếu hồ sơ có điểm cần làm rõ, hàng sẽ bị tái xuất ngay hay vẫn có cơ hội trao đổi để xử lý. Làm rõ câu hỏi này từ trước hiệu quả hơn nhiều so với chờ đến khi phát sinh sự cố mới hỏi.

Tác động được phân tầng

Thương hiệu nước ngoài thực sự: có xuất xứ rõ ràng, lịch sử bán hàng thực tế ở nước ngoài và bộ hồ sơ đầy đủ. Chi phí tuân thủ tăng, nhưng thương hiệu tương đối hưởng lợi sau quá trình thanh lọc ngành. Đây là một mặt khác của “năm đầu tiên của tuân thủ”.

Thương hiệu gia công và thương hiệu có nhà máy riêng: cần cung cấp bộ hồ sơ gồm giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh của nhà máy, thỏa thuận sản xuất, tờ khai hải quan, giấy chứng nhận lưu thông tự do, giấy chứng nhận xuất xứ và các tài liệu khác. Hai tài liệu sau đã được yêu cầu chuẩn bị từ sớm. Doanh nghiệp bổ sung được hồ sơ sẽ ở lại; doanh nghiệp không thể hoàn thiện sẽ bị loại.

Thương hiệu không nhãn và thương hiệu không có quy mô lưu thông ổn định: chịu ảnh hưởng lớn nhất. Sau khi giấy chứng nhận lưu thông tự do và giấy chứng nhận xuất xứ phải được chuẩn bị từ trước, nhóm doanh nghiệp này về cơ bản không thể hoàn thiện hồ sơ ở giai đoạn gia nhập nền tảng, dẫn đến việc siết chặt mang tính thanh lọc thị trường.

Các sàn thương mại điện tử: chuyển từ kiểm tra hình thức sang thẩm tra thực chất, từ xử lý sau sự việc sang phòng ngừa từ đầu, đồng thời được yêu cầu phá bỏ các rào cản dữ liệu và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc toàn chuỗi.

Dự báo 12 tháng tới

Có ba hướng đáng chú ý. Thứ nhất, danh sách thành phần trọng điểm sẽ tiếp tục được cập nhật, vì vậy doanh nghiệp cần thiết lập cơ chế rà soát định kỳ. Thứ hai, cần theo dõi việc kết nối dữ liệu giữa hải quan, cơ quan quản lý thị trường và các sàn thương mại điện tử, cũng như việc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc toàn chuỗi với mã riêng cho từng sản phẩm. Thứ ba, định hướng “cùng tiêu chuẩn, cùng quản lý, cùng chế tài” giữa hàng hóa xuyên biên giới và hàng hóa sản xuất trong nước đã rõ ràng, nên không gian kinh doanh chênh lệch sẽ tiếp tục thu hẹp.